Adegan pilihan raya yang biasa di mana janji dibuat dan, mudah-mudahan, dipenuhi. – Imej yang dihasilkan oleh AI
POLITIK di Malaysia dibentuk oleh sejarah, etnik, agama, identiti wilayah, kepentingan ekonomi dan kepimpinan. Sejak merdeka pada 1957, negara ini telah mengamalkan demokrasi berparlimen di bawah sistem raja berperlembagaan, dengan kerajaan dipilih di peringkat persekutuan dan negeri. Walau bagaimanapun, tidak seperti kebanyakan negara demokrasi Barat, politik Malaysia kurang berkembang di sekitar perpecahan ideologi dan lebih kepada pembinaan gabungan, kepentingan komunal, naungan, aspirasi serantau dan pragmatisme politik. Dalam rangka kerja ini, Sabah menduduki kedudukan tersendiri, dipengaruhi oleh masyarakat berbilang budaya, jarak geografi dari pusat persekutuan dan kebimbangan berterusan terhadap autonomi dan pembangunan.
Malaysia mewarisi sistem parlimen Westminster daripada Britain. Rakyat memilih wakil ke Dewan Rakyat dan dewan undangan negeri manakala kuasa eksekutif terletak pada Perdana Menteri, Kabinet, Ketua Menteri dan kerajaan negeri. Walaupun Parlimen kekal sebagai institusi demokrasi rasmi negara, amalan politik sering dibentuk oleh disiplin parti, rundingan gabungan dan dominasi eksekutif.
Selama lebih enam dekad, Malaysia sebahagian besarnya ditadbir oleh Perikatan dan kemudiannya gabungan Barisan Nasional. Tempoh kestabilan yang panjang ini menyokong perindustrian, pembangunan infrastruktur, pengurangan kemiskinan dan projek utama seperti Lebuhraya Utara-Selatan, Putrajaya, Lapangan Terbang Antarabangsa Kuala Lumpur dan pembesaran universiti awam. Walau bagaimanapun, pemerintahan satu gabungan yang berpanjangan juga mendapat kritikan terhadap naungan, pelantikan terpilih dan semak dan imbangan institusi yang lemah. Pilihan raya umum 2018 menandakan titik perubahan bersejarah apabila Barisan Nasional secara aman diundi keluar daripada kuasa buat kali pertama.
Etnik kekal sebagai salah satu ciri yang menentukan dalam politik Malaysia. Sebagai sebuah masyarakat majmuk yang terdiri daripada Melayu, Cina, India, orang asli dan banyak lagi masyarakat kecil, perdebatan politik kerap berkisar pada perwakilan, bahasa, pendidikan dan peluang ekonomi. Berikutan Peristiwa 13 Mei, dasar Bumiputera berusaha untuk mengurangkan jurang sosioekonomi dan menggalakkan kestabilan. Penyokong menghargai dasar ini dengan meluaskan kelas menengah Melayu manakala pengkritik berpendapat bahawa pelaksanaan kadangkala memihak kepada golongan elit dan mengukuhkan politik komunal.
Kempen pilihan raya sering menggambarkan cara isu perkauman terus mempengaruhi pengundi. Perdebatan mengenai sekolah vernakular, kuota, dasar bahasa dan pelantikan sektor awam sering dirangka mengikut garis etnik. Walaupun rayuan sedemikian boleh menggerakkan sokongan, ia membawa risiko melemahkan perpaduan nasional. Pada masa yang sama, ramai rakyat Malaysia yang lebih muda dan bandar semakin menitikberatkan pekerjaan, kemampuan, merit dan tadbir urus yang baik berbanding retorik etnik.
Agama juga memainkan peranan politik yang penting. Islam, sebagai agama Persekutuan, sangat mempengaruhi wacana politik, khususnya dalam kalangan pengundi Melayu-Islam. Parti-parti politik ada kalanya bersaing untuk menunjukkan kelayakan Islam yang lebih kukuh melalui perbahasan mengenai kepolisan moral, bidang kuasa syariah dan moral awam. Namun masyarakat Malaysia yang berbilang agama memerlukan kesederhanaan dan saling menghormati.
Pengaruh sentimen agama berbeza-beza. Di sesetengah kawasan pilihan raya, rayuan berasaskan identiti kekal meyakinkan tetapi realiti ekonomi sering terbukti lebih tegas. Semasa tempoh inflasi, pengangguran atau skandal rasuah, pengundi cenderung untuk mengutamakan tadbir urus daripada simbolisme. Tanggapan orang ramai terhadap skandal 1MDB menunjukkan bahawa akauntabiliti boleh mengatasi politik identiti sementara peningkatan kos sara hidup dan pekerjaan belia telah menjadi kebimbangan pilihan raya yang semakin penting.
Ideologi di Malaysia umumnya kurang tegar berbanding kebanyakan negara demokrasi. Parti-parti mungkin mengenal pasti diri mereka sebagai reformis, Islamis, berbilang kaum, sosialis atau konservatif, namun pakatan sering berubah mengikut keadaan politik. Tempoh selepas 2018, yang ditandai dengan menukar kerajaan tanpa pilihan raya umum, menunjukkan bahawa pragmatisme sering mengatasi konsistensi ideologi. Walaupun ketidakstabilan ini boleh mengecewakan pengundi yang mencari prinsip yang lebih jelas, ia mencerminkan realiti politik gabungan dalam masyarakat yang pelbagai.
Kematangan politik Malaysia bagaimanapun telah maju. Generasi terdahulu sering mengundi mengikut kesetiaan yang diwarisi atau gabungan perkauman. Hari ini, pencapaian pendidikan yang lebih tinggi, akses meluas kepada media sosial dan peningkatan kesedaran dasar telah melahirkan lebih ramai pengundi yang arif. Pengenalan Undi18 telah meluaskan lagi penyertaan demokratik. Walaupun maklumat salah dan politik identiti kekal berpengaruh, perdebatan awam semakin tertumpu pada kos sara hidup, pembaharuan institusi, ketelusan dan kelestarian alam sekitar.
Isu roti dan mentega kini memainkan peranan yang semakin penting dalam pilihan raya. Inflasi, kemampuan perumahan, gaji, penjagaan kesihatan, pekerjaan dan harga bahan api secara langsung mempengaruhi tingkah laku pengundian. Kerajaan yang gagal menangani kebimbangan ini sering mengalami kemerosotan sokongan orang ramai. Pengundi bandar cenderung mengutamakan perumahan dan pengangkutan awam manakala masyarakat luar bandar memberi tumpuan kepada jalan raya, sambungan internet, pengairan dan bantuan pertanian.
Dalam konteks nasional ini, Sabah menampilkan landskap politik yang unik. Sabah menyertai Tanah Melayu, Sarawak dan Singapura untuk membentuk Malaysia pada 1963 di bawah perlindungan perlembagaan meliputi imigresen, agama, adat resam anak negeri, tanah dan autonomi negeri. Akibatnya, politik di Sabah berkait rapat dengan melindungi semangat Perjanjian Malaysia 1963 sambil mengejar pembangunan saksama dalam persekutuan.
Penduduk Sabah yang berbilang budaya, yang terdiri daripada Kadazandusun, Murut, Bajau, Suluk, Cina, Melayu dan banyak lagi masyarakat kecil, telah menghasilkan budaya politik yang secara amnya lebih berteraskan personaliti dan fokus tempatan berbanding Semenanjung Malaysia. Pemimpin yang mengunjurkan agenda yang mengutamakan Sabah yang kukuh dan boleh menyatukan masyarakat yang pelbagai selalunya mendapat sokongan yang lebih luas. Dinamik ini menjelaskan kejayaan berulang parti dan gabungan yang berpangkalan di Sabah yang kempennya biasanya lebih menekankan kepimpinan tempatan dan kepentingan negeri berbanding ideologi negara.
Satu lagi ciri berulang politik Sabah ialah lompat parti. Kerajaan telah berubah melalui pembelotan, pakatan beralih dan rundingan selepas pilihan raya. Episod seperti krisis politik yang membawa kepada pilihan raya negeri 2020 menggambarkan sifat cair kesetiaan politik. Walaupun daya saing ini mencerminkan persekitaran politik yang bertenaga, perubahan kerajaan yang kerap boleh menjejaskan keyakinan pelabur dan kepercayaan orang ramai.
Autonomi dan pembangunan kekal sebagai tema politik pusat. Walaupun menyumbang sumber minyak, gas, kayu dan kelapa sawit yang besar, ramai rakyat Sabah terus menghadapi jalan raya yang teruk, kekurangan air, elektrik tidak boleh dipercayai dan perkhidmatan penjagaan kesihatan yang tidak rata. Keadaan ini telah memperkukuh permintaan untuk hasil yang lebih besar, meluaskan kuasa pentadbiran dan pelaksanaan perlindungan perlembagaan yang lebih lengkap.
Perdebatan mengenai pemberian khas 40 peratus menggambarkan kebimbangan ini. Ramai rakyat Sabah menganggapnya sebagai hak perlembagaan dan bukannya konsesi politik. Perdebatan serupa mengenai hasil petroleum, penyertaan negeri dalam sumber tenaga dan pengurusan pelabuhan terus bergema kerana mereka menggabungkan kepentingan ekonomi dengan persoalan maruah dan autonomi negeri.
Imigresen adalah satu lagi isu yang menentukan. Kedekatan Sabah dengan selatan Filipina dan Indonesia telah mengakibatkan penghijrahan yang ketara selama beberapa dekad. Walaupun pekerja asing telah menyumbang kepada pertanian, pembinaan, perikanan dan perkhidmatan, kebimbangan kekal terhadap pendatang tanpa izin, keselamatan, tekanan terhadap perkhidmatan awam dan perubahan demografi. Suruhanjaya Siasatan Diraja mengenai Pendatang Asing Tanpa Izin mencerminkan keprihatinan orang ramai yang mendalam.
Kematangan politik di Sabah juga telah berkembang. Pengundi semakin menilai kerajaan dengan keupayaan mereka untuk menyampaikan keputusan praktikal dan bukannya janji simbolik. Persoalan mengenai bekalan air, penyelenggaraan jalan raya, pekerjaan dan pentadbiran tanah kini menjadi tumpuan semasa pilihan raya. Namun begitu, hubungan peribadi, rangkaian persaudaraan dan kesetiaan tempatan terus mempengaruhi tingkah laku pengundian, terutamanya di kawasan luar bandar.
Hari ini, Sabah menduduki kedudukan penting yang strategik dalam politik negara. Di Parlimen yang bertanding rapat, kerusi dari Sabah dan Sarawak boleh menentukan gabungan mana yang membentuk kerajaan persekutuan, meningkatkan kuasa tawar-menawar parti Borneo. Sama ada leverage ini diterjemahkan kepada keuntungan berkekalan bergantung kepada perpaduan politik, rundingan yang berkesan dan tindak lanjut yang konsisten.
Masa depan politik Malaysia bergantung kepada sama ada pengundi terus memberi ganjaran kepada kecekapan, integriti dan tadbir urus yang berkesan daripada ketakutan kaum atau agama. Parti politik umumnya bertindak balas terhadap insentif pengundi, dan pengundi yang lebih bermaklumat menggalakkan tadbir urus yang lebih baik.
Bagi Sabah, cabarannya adalah untuk mengimbangi kebanggaan serantau dengan pentadbiran praktikal. Rakyat Sabah menghargai hak dan identiti perlembagaan mereka tetapi mereka sama-sama mengharapkan perkhidmatan awam yang boleh dipercayai, pendidikan berkualiti, ketersambungan digital dan pekerjaan yang bermakna. Semakin hari, ucapan simbolik sahaja tidak lagi mencukupi.
Akhirnya, politik Malaysia dicirikan oleh pembinaan gabungan, identiti, kebimbangan ekonomi dan evolusi demokrasi dan bukannya ideologi yang tegar. Sabah menambah dimensi tersendiri melalui masyarakat berbilang budaya, aspirasi autonomi, cabaran imigresen dan keutamaan pembangunan. Apabila pengundi menjadi lebih bermaklumat dan berorientasikan dasar, kedua-dua Malaysia dan Sabah berpeluang untuk bergerak ke arah politik yang tidak ditakrifkan oleh perpecahan dan lebih banyak dengan kecekapan, akauntabiliti dan kemajuan negara yang mampan.
Dr Richard A. Gontusan ialah Perunding Latihan Kemahiran Sumber Manusia dan Pelaburan. Beliau menulis mengenai isu akademik, ekonomi, politik dan sosial. Pandangan beliau yang dinyatakan dalam artikel ini tidak semestinya pandangan The Borneo Post.
